Blog

Smaad en laster, wat kun je daar tegen doen?

By 31 oktober 2018 juni 30th, 2019 No Comments

Wie het over reputatieschade heeft, heeft het al snel over “smaad en laster”. Een juridisch fenomeen, waar in praktijk nogal wat verhalen over de ronde gaan. Maar wat betekenen deze begrippen nu eigenlijk? En wat kun je doen als je ermee geconfronteerd wordt?

Twee begrippen in één zin

Op televisie en in de geschreven media kom je het wel eens tegen: “Hij doet aangifte van smaad en laster”. Een uitdrukking waar bij mij de nekharen eigenlijk van overeind gaan staan. 
Je kunt namelijk geen aangifte doen van smaad EN laster, als het om één voorval gaat. Smaad en laster zijn twee aparte juridische begrippen. En beide misdrijven worden door de wet ook anders beoordeeld.

Ze hebben wel een ding gemeen. In beide gevallen gaat het om een uitspraak, die niet waar is en waar je schade door lijdt. Niet zo gek dus, dat ze in de volksmond vaak als één begrip worden samengevoegd. Maar juridisch is dat dus niet juist.

Smaad

Er is sprake van smaad, als degene die de uitspraak deed niet wist of kon weten dat de uitspraak niet waar was. Hij of zij verspreidt echter wel moedwillig een slecht verhaal over je.
Om dit wat te verduidelijken, geef ik je een fictief voorbeeld.

Bert en Janneke zijn vrijwilliger bij een sportclub. Op een zeker moment is er geld uit de kassa verdwenen, terwijl Bert bardienst had. Janneke verdenkt Bert ervan, dat hij het geld uit de kassa heeft gestolen. En dat verhaal vertelt ze eigenlijk aan iedereen die het maar horen wil. Het onderzoek naar de kwestie loopt echter nog.
Bert wordt daardoor met de nek aangekeken. Het verhaal dat hij het geld zou hebben gestolen, verspreidt zich als een lopend vuurtje. Daardoor mag hij nu geen bardienst meer draaien.

Janneke heeft in het voorbeeld bewust schade toegebracht aan de reputatie van Bert. Ze heeft het verhaal immers willens en wetens gedeeld. Ook met mensen die helemaal niets met de situatie te maken hadden.
Omdat het onderzoek nog loopt, kan Janneke ook niet met zekerheid zeggen, dat Bert de dader is. En daardoor handelt ze onrechtmatig. 

Omdat nog niemand met zekerheid kan zeggen of Bert nu wel of niet gestolen heeft, is er sprake van smaad. Dit is volgens art. 261 van het Wetboek van Strafrecht een misdrijf. Je kunt er dus serieuze straffen voor krijgen.
Op smaad staat een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden, of een geldboete van maximaal € 8.300,= (per 1 januari 2018).
Wanneer je je schriftelijk schuldig maakt aan smaad, dan kun je zelfs een jaar gevangenisstraf krijgen.

Laster

Laster gaan alweer een stapje verder. Hiervan is sprake, als je bewust iemand’s reputatie beschadigt, terwijl je weet dat de beschuldiging niet waar is. 
Stel je bijvoorbeeld voor, dat Janneke en Bert samen bardienst hadden. Janneke heeft de kassa geteld en weet dat het bedrag klopt. Ze mag Bert echter totaal niet, en verspreidt toch het verhaal dat ze hem van diefstal verdenkt.

Ook nu beschadigt Janneke bewust de reputatie van Bert. Maar dit keer weet ze dat het niet waar is. Dan is er sprake van laster. En ook dat is een misdrijf waar serieuze gevolgen aan kunnen hangen.
Artikel 262 van het Wetboek van Strafrecht stelt, dat je voor laster maximaal 2 jaar gevangenisstraf of een geldboete van € 20.750 kunt krijgen. Daarnaast kan het voorkomen, dat je bepaalde ambtelijke posities niet meer mag invullen. Of dat je niet langer bij de gewapende macht mag werken. Dit zijn bijvoorbeeld militairen en politieagenten.

Negatief zijn mag wel

Het lijkt nu misschien, of je nooit iets negatiefs over een bedrijf of persoon mag zeggen. Dat is echter niet het geval. Uiteraard mag je negatieve ervaringen delen. Als je die ervaringen ook daadwerkelijk hebt, is dat je goed recht. Houd je daarbij wel aan de feiten en beperk je tot uitspraken die je ook daadwerkelijk kunt onderbouwen. Dingen die je zelf hebt ingevuld, kun je beter achterwegen laten.

Daarnaast is geen sprake van smaad, als je een negatief verhaal verspreid om jezelf te verdedigen. Stel dat Janneke zelf van de diefstal wordt beschuldigd. Dan mag ze in haar verdediging ook zeggen dat Bert het gedaan zou kunnen hebben. Daar komt Bert dan weliswaar niet op z’n paasbest vanaf, maar er is dan geen sprake van smaad, laat staan van laster.

Het is gebeurd, wat nu?

Wanneer je als bedrijf of professional slachtoffer wordt van smaad of laster, kan dat verstrekkende gevolgen hebben. Je kunt er offertes of zelfs bestaande klanten door verliezen. Je kunt moeite krijgen om nieuw personeel aan te trekken. En zo zijn er nog wel wat voorbeelden van negatieve gevolgen te bedenken.
Je wilt er dus wel iets tegen doen. Maar wat is wijsheid.

De schade beperken

Allereerst zul je de schade moeten beperken. Zoek daarvoor allereerst eens naar de bron. Wie verspreidt het verhaal? Neem contact met hem of haar op en ga het gesprek aan. Laat weten dat je een en ander best op wilt lossen. Maar dat hij of zij dan wel moet stoppen met de uitspraken en uitingen waar jij last van hebt.
Dat laatste kun je het beste schriftelijk doen. Dit heet in juridisch jargon ook wel een sommatie. Die mag in praktijk best wat strenger, zolang je je maar realiseert dat je “on speaking terms” moet zien te blijven.

Wanneer het verhaal openlijk de ronde doet, kan het raadzaam zijn om openbaar te reageren. Dit moet echter we op een gepaste manier gebeuren. En dat is in praktijk soms wat moeilijker. Overweeg daarom zeker in dat stadium om je professioneel te laten bijstaan.

De schade herstellen

Reputatieschade is heel vervelend. Maar gelukkig is het ook lang niet altijd onherstelbaar. Hoe sneller je erbij bent, hoe beter dat herstel kan verlopen.

Voor dat herstel is echter geen panklare oplossing. Dat is en blijft maatwerk. Dit kan liggen in het bijsturen van bedrijfsprocessen, of een andere communicatiestrategie. Maar ook het voeren van een “simpel” gesprek met de klagende partijen kan daarbij helpen.
Ook hier geldt: zoek zo snel mogelijk professionele bijstand van een adviseur of jurist.

Juridische stappen

Ten slotte kun je nog overwegen om juridische stappen tegen de wederpartij te ondernemen. Dat kan op twee manieren.

Zoals ik eerder al aangaf, zijn zowel smaad als laster een misdrijf. En dat betekent dat strafrechtelijke acties mogelijk zijn. Zelf heb je daar alleen profijt van als pressiemiddel. De ander wordt immers gedwongen om de activiteiten waar jij schade door ondervindt te (laten) stoppen.
Strafrechtelijke stappen kun je niet zelf ondernemen. Je kunt ze wel opstarten, door aangifte bij de politie te doen.

Daarnaast kun je civiele stappen ondernemen. Je spant dan een rechtszaak aan bij de kantonrechter of de sector Civiel van de rechtbank. Je kunt daarin eisen dat de ander zijn activiteiten stopt, en dat bijvoorbeeld met een dwangsom laten afdwingen.
Daarnaast kun je een schadevergoeding eisen. Daarvoor is het dan wel belangrijk dat je ook daadwerkelijk schade geleden hebt, of een gerechtvaardigd vermoeden hebt dat je deze in de toekomst gaat lijden. 

Ik raad het je af om geheel op eigen beweging juridische stappen te ondernemen. Raadpleeg altijd eerst een advocaat! In civiele zaken is het zelfs verplicht om je door een advocaat te laten vertegenwoordigen.
Een rechtszaak is een kostbare aangelegenheid. Daarnaast is het allerminst prettig om erin verwikkeld te zijn. Laat je advocaat je goed adviseren voor je eraan begint.

De rol van een reputatiemanager

Zoals je ziet, kun je zelf al het een en ander doen. Maar wat kan een reputatiemanager nu eigenlijk voor je betekenen?

Je reputatiemanager kan een aantal zaken voor je doen. Zo kan hij je helpen en adviseren bij het beperken en herstellen van de schade. Soms is een brief aan de wederpartij al genoeg.

Daarnaast is het heel goed denkbaar, dat de hele zaak je erg hoog zit. En dan is het heel begrijpelijk dat je even niet zit te wachten op contacten met je publiek. Je reputatiemanager kan dan als je woordvoerder optreden.

Ten slotte vraagt ieder geval van reputatieschade om een maatwerk aanpak. Klop daarom ook vooral bij hem aan voor een advies op maat.

Heb je zelf last van smaad of laster? Dan kun je jouw situatie altijd even met ons bespreken. Dit gesprek is geheel vrijblijvend en uiteraard te allen tijde vertrouwelijk. Neem voor een afspraak gerust contact met ons op.

Wesley M. Dekker

Author Wesley M. Dekker

Wesley M. Dekker is reputatiemanager en oprichter van Het Reputatiebureau.

More posts by Wesley M. Dekker

Leave a Reply